ارائه خدمات با امكانات اندك و دشمنان فراوان ، خاصه در عصر اختناق سلاطين كه براى محو حوزه‌ها و روحانيت با تمام نيرو بسيج شده بودند كار آسانى نبوده است و بىگمان اجر فراوانى دارد . به رغم اهميت فزاينده حوزه‌هاى شيعه و جايگاه روحانيت اصيل و در رأس آن ، نهاد مرجعيت پس از انقلاب اسلامى ايران ، سوگمندانه بايد گفت كه پژوهش‌هاى قابل توجه در مورد تاريخ حوزه‌ها و مرجعيت ، كمتر صورت گرفته است و حتى حوزويان جوان غالباً از ريشه و پيشينهء خود بىاطلاع هستند . [ 2 ] از روزهايى كه مشغول نگارش « تاريخچهء حوزه‌ها و مرجعيت شيعه » براى تدريس در جامعة المصطفى العالمية « مدرسه عالى امام خمينى ( ره ) » بوده‌ام ، به كتابى با عنوان « سير حوزه‌هاى علمى شيعه » برخورد كردم كه به طور مختصر ، به معرفى حوزه‌هاى دينى و چگونگى پيدايى و گسترهء فعاليت عالمان دين مىپردازد كه در عين اختصار ، سودمند مىنمايد . اين كتاب به قلم شخصيت برجسته‌اى تأليف يافته كه عمرى در حوزه‌ها به تعليم و تعلم و تصنيف گذرانده « 1 » و همواره نسبت به حوزه و مسائل آن احساس مسئوليت نموده است و امروز كه در استوارترين سنگر دفاع از شريعت ( مرجعيت ) قرار دارد اين حس مسئوليت فزونى يافته است .

--> ( 1 ) براى دريافت اطلاع از زندگانى مرجع عاليقدر آيت الله العظمى صافى ر . ك : شرح حال دانشمندان گلپايگان ، ج 1 ، ص 135 ؛ گلپايگان در آئينه تاريخ ، ص 608 و 413 ؛ لمحات به قلم آيت الله جعفر سبحانى ، مقدمه ، شرح حال آيت الله العظمى حاج شيخ لطف الله صافى به زبان عربى ، چاپ‌دار القرآن الكريم قم ؛ كتاب سال جمهورى اسلامى ، گزارش دوره سوم ؛ گلشن ابرار ، ج 6 ، ص 292 ؛ گنجينه دانشمندان ، ج 2 ، ص 189 ؛ طبقات اعلام الشيعة ( قرن 14 ) ، ص 331 ؛ الذريعة ، ج 22 ، ص 367 ؛ اثر آفرينان ، ج 4 ، ص 16 ؛ احكام نوجوانان ؛ ارمغان صافى ، ص 65 . .